Gospodarka wodna i ludzie – o czym mówi ramowa dyrektywa wodna?

Ramowa Dyrektywa Wodna 2000/60/WE z dnia 23 października 2000 r. to dokument, który ustanawia ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej. Dlaczego wspólnotowego? Gospodarka wodna wykracza poza granice państw – jedna rzeka płynie przez terytoria kilku krajów, z których spływają do niej również wody i zanieczyszczenia. Stąd też Dyrektywa mówi raczej o zlewniowym zarządzaniu wodą – i to zarówno rzekami, jak również jeziorami, wodami podziemnymi i przybrzeżnymi. Dyrektywa bierze pod ochronę wszystkie wody.

Głównym celem RDW jest osiągnięcie dobrego stanu wód do 2015 r. dzięki wprowadzeniu do polityki wodnej zasad zrównoważonego rozwoju. Cel ten dotyczy:

  • zaspokojenia zapotrzebowania na wodę ludności, rolnictwa i przemysłu,
  • promowania zrównoważonego korzystania z wód,
  • ochrony wód i ekosystemów znajdujących się w dobrym stanie ekologicznym,
  • poprawy jakości wód i stanu ekosystemów zdegradowanych działalnością człowieka,
  • zmniejszenia zanieczyszczenia wód podziemnych,
  • zmniejszenia skutków powodzi i suszy.

I wydawać by się mogło, że za realizację tych celów odpowiadają instytucje, które w nazwie mają „gospodarkę wodną”. W końcu dziedzina ta jest domeną specjalistów – inżynierów. Otóż nie.  Wszyscy jesteśmy zainteresowani tym, by jakość wód i środowiska była jak najwyższa. Wszyscy również poniesiemy koszty z tym związane. Mówi o tym bezpośrednio Ramowa Dyrektywa Wodna:

„Osiągnięcie celów niniejszej dyrektywy jest uzależnione od ścisłej współpracy i spójnych działań na poziomie wspólnotowym, Państw Członkowskich oraz lokalnym, jak również od informacji, konsultacji i zaangażowania ogółu społeczeństwa, w tym użytkowników”.

Jednym z podstawowych elementów polityki wodnej są plany gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy i program wodno-środowiskowy kraju. By ich postanowienia nie pozostały wyłącznie zapisami, ale zostały skutecznie wdrożone i utrzymane, niezbędna jest akceptacja społeczna dla proponowanych w nich rozwiązań. Akceptacja społeczna z kolei jest tym większa, im większe jest zaangażowanie mieszkańców w tworzenie tych rozwiązań i proces podejmowania decyzji.

Na stronach internetowych poświęconych Ramowej Dyrektywie Wodnej czytamy, że dobrze zaplanowany i prowadzony udział społeczny może przynieść następujące, potencjalne korzyści:

  • poprawa jakości podejmowanych decyzji, programów działań i planów gospodarowania wodami dzięki dostępowi do informacji o potrzebach, problemach i akceptowalnych sposobach ich rozwiązania,
  • zapewnienie przejrzystego charakteru procesowi podejmowania decyzji,
  • wzrost zrozumienia wśród zaangażowanych stron problemów związanych z gospodarowaniem wodami, zróżnicowanych potrzeb oraz kosztów ich zaspokojenia,
  • akceptacja społeczna dla nowych decyzji podejmowanych w zakresie planów i programów gospodarowania wodami,
  • ograniczenie konfliktów, nieporozumień w odniesieniu do zagadnień związanych z gospodarowaniem wodami,
  • uniknięcie lub zmniejszenie potencjalnych opóźnień oraz bardziej skuteczne przeprowadzenie procesu wdrażania planów gospodarowania wodami,
  • większa świadomość społeczna w zakresie zagadnień dotyczących środowiska naturalnego i powiązań stanu tego środowiska z polityką gospodarczą w danym dorzeczu, regionie wodnym, zlewni.

Ramowa Dyrektywa Wodna przewiduje trzy formy udziału społeczeństwa w polityce wodnej: udostępnianie informacji, konsultacje społeczne, czynne zaangażowanie.

Źródło: rdw.org.pl

Podstawą udziału społeczeństwa jest dostęp do informacji. Obejmuje on dwa aspekty: dostarczanie społeczeństwu odpowiedniej informacji na poszczególnych etapach procesu planowania oraz udostępnianie dokumentów źródłowych i informacji. Co ważne, dostęp do informacji jest konieczny, niezależnie od tego, czy interesariusze, którym jest on zapewniany mają zamiar zaangażować się w proces planowania i podejmowania decyzji, czy też nie.

Drugą formą udziału społeczeństwa są konsultacje społeczne. Jest to proces, w którym społeczeństwo może opiniować dokumenty planistyczne, które opracowują władze. Zgłaszane przez nie uwagi nie muszą jednak zostać ostatecznie uwzględnione i nie oznaczają bezpośredniego udziału w podejmowaniu decyzji. Mają one na celu zebranie informacji lub opinii na temat udostępnionych dokumentów od wszystkich, których te dokumenty dotyczą. Mogą one odbywać się w formie pisemnej (przesyłanie uwag do dokumentów drogą pocztową) lub ustnej (publiczne debaty, wywiady, konferencje).

Czynne zaangażowanie to proces, umożliwiający wywarcie wpływu na proces decyzyjny. Oznacza nie tylko zapoznanie się z dokumentami i zgłoszenie do nich uwag, ale dyskutowanie poszczególnych zagadnień i proponowanie własnych rozwiązań. RDW nie nakłada obowiązku aktywnego angażowania społeczeństwa, zobowiązuje natomiast do zachęcania do niego. Wspólne podejmowanie decyzji oznacza, że zainteresowane strony nie tylko czynnie uczestniczą w procesie planowania, lecz także stają się częściowo odpowiedzialne za jego rezultaty.

Skoro wiadomo już, że udział społeczeństwa jest ważny i na czym polega, warto wyjaśnić, kogo właściwie dotyczy. Uczestnikami udziału społeczeństwa w procesie planowania gospodarowania wodami zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną jest społeczeństwo zarówno zorganizowane w formie różnych „grup interesu” (inaczej – zainteresowanych stron lub interesariuszy), jak i szeroko rozumiane. Oznacza to, że dostęp do informacji i możliwość wyrażenia opinii do konsultowanych dokumentów powinny być zatem zapewnione całemu społeczeństwu.